Van ophouden weten

Van ophouden weten

Door Ad van Nieuwpoort

'Een publieke rustdag is goed voor iedereen'. Zo schreef Marcel ten Hooven onlangs in NRC- Handelsblad naar aanleiding van het besluit van de gemeenteraad in Ede om de winkels op zondag open te houden. Nee, Ten Hooven voert hier geen pleidooi voor de zondagsheiliging op orthodox-christelijke gronden, maar puur vanuit het perspectief van de humaniteit." 'Geen tijd hebben' is een fundamentele ervaring in het hedendaagse leven", zo betoogt hij. "Tegen die achtergrond zijn we ver verwijderd geraakt van de klassiek filosofische wijsheid dat de mogelijkheid niets te doen een grondslag van de beschaving is." Ten Hooven verwijt de christelijke partijen dat zij hun zaak geen goed doen door het debat over de zondag voortdurend terug te brengen tot een cultuurstrijd en niet in te zetten op het algemeen belang. En daarmee legt Ten Hooven de vinger op de zere plek. Doordat de kerk van het shabbatsgebod vaak een moralistische wet heeft gemaakt zijn we de rijkdom van het geheim van de shabbat volkomen uit het oog verloren. Terwijl nu juist de betekenis van de shabbat juist voor de tijd waarin wij nu leven ons ongelofelijk veel zou kunnen leren.

Misschien is wel het allerbelangrijkste dat een mens moet leren in zijn leven dat hij van ophouden weet. Een mens die niet van ophouden weet, vervalt al snel in slavernij, hoe vrij hij zich misschien ook voelt. Een van de belangrijkste geboden in het Bijbelverhaal is dan ook: Gedenk de shabbat! Dat heeft niets met 'geen ijsjes op zondag' te maken maar wel met de kunst om bepaalde patronen in werken en leven niet het laatste woord te laten hebben in. De kunst om afstand te nemen en stil te kunnen staan bij waar het om zou kunnen gaan in het klein en in het groot. Want juist door het nemen van afstand, door even op te houden, schep je de ruimte om kritisch te kunnen reflecteren op waar je al die andere dagen in bent betrokken. Wie geen maatstrepen in de tijd zet, wordt vanzelf door de tijd overspoeld, schrijft Miskotte ergens. En zo is het. In het Bijbelverhaal waarin het gaat over bevrijding uit de slavernij wordt niet voor niets zoveel nadruk gelegd op het houden van de shabbat. Wanneer de mens in het Scheppingsverhaal op de zesde dag tevoorschijn wordt geroepen moet hij op zijn eerste levensdag om te beginnen leren ophouden. Werken doet een mens wel. Iedereen die gezond is van lijf en leden wil zichzelf realiseren. Wil iets doen. Maar dat ophouden zit niet van nature in onze genen. Dat moeten we leren. 'Shabbat' betekent dan ook letterlijk: 'staken'. Juist in een tijd die totaal beheerst lijkt door een markteconomie die maar niet van ophouden weet en een digitale wereld die voortdurend om actie en reactie vraagt is een nieuwe bezinning op de betekenis van dat oergegeven van de shabbat geen overbodige luxe. Misschien moeten we zelfs wel stellen dat dit van ophouden weten nog wel eens de sleutel zou kunnen zijn voor waarachtig menselijk leven. Eén dag in de week die echt anders is dan al die andere dagen. Een dag zonder reclame, zonder telefoon, zonder 'sociale' media en zonder dwingende verplichtingen. Eén dag maar. Nu begrijp ik wel dat het terugdraaien van de zondagse winkeldag een achterhoedegevecht is. Maar hoe mooi zou het zijn als groepen mensen met elkaar een afspraak zouden maken om een bepaalde dag vrij te houden. Want juist het collectieve van zo'n dag maakt zo'n dag effectief. Misschien wel als een vrolijk protest tegen die voortdenderende machten die ons leven dreigen te overspoelen. De shabbat is er immers niet omwille van de shabbat, maar omwille van de mens.

 Ad van Nieuwpoort

Terug naar overzicht…