Hemelse Modder met Annemiek Schrijver

Hemelse Modder met Annemiek Schrijver - zondag 4 juni 2017, 16:00 uur.

De bijna 80 jaar jonge katholieke theoloog Tjeu van den Berk is vandaag te gast bij Annemiek Schrijver. Van den Berk groeide op in een traditioneel katholiek gezin en ging als veel van zijn leeftijdgenootjes het klooster in, niet om priester te worden maar bestemd voor het onderwijs. Een buitenlandse studiereis zette zijn hele wereldbeeld op zijn kop toen hij eerst enkele weken in het revolutionaire Parijs van de jaren 60 verbleef, waar het bruiste en alles nieuw was. Einddoel was Rome waar de indrukken even verpletterend waren, maar waar een grote verlatenheid en eenzaamheid de 22-jarige student bijna deed besluiten vervroegd naar de Nederlandse thuishaven terug te keren. Een wonderlijke gebeurtenis echter, waarin Beethoven een sleutelrol vervulde, zorgde ervoor dat hij alle moed bij elkaar raapte en zijn theologische studie voortzette. Maar ook al maakte hij deze af, eenmaal terug in Nederland na omzwervingen in Marseille, Lyon en weer Parijs, blijkt hij zijn traditionele katholieke geloof geheel vaarwel te hebben gezegd. Hij is namelijk tot het inzicht gekomen dat religie niet het geloven van waarheden of feiten is, maar innerlijke ervaring, niet een denken in begrippen, maar bewust leven in een symbolische ruimte. Daarom kenden de mysteriegodsdiensten een inwijding waarbij de neofiet zich met een schok bewust werd van zijn innerlijke werkelijkheid.
Daarom specialiseerde Van den Berk zich in zijn werkzame leven op gebieden als mystiek, spiritualiteit en gnostiek. Hij schreef een groot aantal succesvolle boeken zoals: 'Het numineuze'.
Daarin gaat hij op zoek naar wat een ieder van ons in zijn leven wel eens heeft meegemaakt: een mysterieuze ervaring die de wereld als het ware even voor ons stilzette, een ervaring die een diep heimwee in ons raakte en een innerlijk verlangen in ons wekte. Hij geeft daarin voorbeelden die hij aantrof bij schrijvers als Bomans, Mulisch, Otten, Virginia Woolf, Coetzee, Van Ruysbeek, Soyinka en Pavese.

Met zijn boek 'In de ban van Jung, Nederlanders ontdekken de analytische psychologie', beschrijft hij hoe mensen als Gerard Reve, Marten Toonder, Etty Hillesum en Harry Mulisch werden gegrepen door het gedachtengoed van deze Zwitserse psychiater en psycholoog.

Bepaald baanbrekend is Van den Berks boek: 'Die Zauberflöte, een alchemistische allegorie'. Hij toont daarin aan dat in deze opera van Mozart het opus magnum (het grote werk) van de alchemisten wordt uitgebeeld. De alchemie was op het einde van de achttiende eeuw een mystieke stroming, die zich in Wenen nog sterk deed gelden, met name in geheime genootschappen zoals de vrijmetselarij.
Zijn gedachten werkt Van den Berk verder uit in zijn boek 'Mystagogie, over inwijding in het symbolisch bewustzijn'. Het is een ode aan het verbeeldend bewustzijn waarin een mens speelt, zich illusies vormt, droomt, en gevoelig is voor het paradoxale karakter van het leven. Religie en kunst bestaan bij de gratie van symbolen, dat wil zeggen, bij de gratie van een verbeelde werkelijkheid.

Zijn meest recente boek is: 'Papageno, Papagena', de vogelvanger en zijn vrouwtje uit Mozarts opera 'Die Zauberflöte', die door de meeste regisseurs als potsierlijke types worden neergezet. Volgens Tjeu van den Berk vormen ze eigenlijk de dubbele hoeksteen van de opera.

Klik hier voor de muzieklijst van Tjeu van den Berk.

Algemene programma informatie:

Wilt u reageren op dit programma? Stuur een e-mail naar: hemelsemodder@radiobloemendaal.nl.

Tweemaal per maand presenteert RTV-programmamaker en columniste Annemiek Schrijver van vier tot vijf op zondagmiddag: Hemelse Modder. Met een aansprekende hoofdgast uit de wereld van theologie, cultuur en maatschappij, die zelf meegebrachte muziek laat horen. Samen met de gast gaat Annemiek op zoek naar waaruit die 'Hemelse Modder' in iemands leven zou kunnen bestaan.

'Hemelse Modder', dat tegendraadse begrip. Het slijk der aarde onder een strakblauwe hemel en alles dat zich daartussen beweegt, terwijl het eigenlijk alleen maar een heerlijke toetje van chocolademousse is.

Terug naar het overzicht…